گروههای سیاسی در ایران بیشتر گروههای ایدئولوژیک شامل طیف های مختلف احزاب اسلامی و یا گروههای چپ با گرایشات کمونیستی بوده‌اند. وجه شاخص و مشترک این گروهها این است که برای آنان، ایدئولوژی برتر از انسان و منافع ملی کشور قرار می‌گیرد، بنابراین این گروهها بخصوص شخصیتهای سیاسی دیگر را از دریچه منافع گروهی خود و با لنز ایدئولوژیک ارزیابی می‌کنند.

رضا پهلوی در شرایط و موقعیت‌های مختلف، مواضع سیاسی خود را به صراحت مطرح کرده است که در بسیاری موارد با پیش ذهنیت‌ها و آنچه که گروههای سیاسی مخالف وی از جمله جناح‌های مختلف جمهوری اسلامی سعی در القا آن به مردم داشته اند متفاوت بوده‌است. موضوع این نوشتار بررسی دیدگاههای سیاسی رضا پهلوی نیست بلکه نگاهی به رویکرد و روش تعامل وی با دیگران مد نظر است که با آنچه که تا کنون در سیاستمداران و فعالان سیاسی این مملکت وجود داشته متفاوت است. البته این نوع رویکرد مسلما برآمده از دیدگاههای سیاسی و اجتماعی وی است.

چند خصوصیت شاخص که او را از کلیشه های رایج متمایز می کند عبارتند از:

● هاله تقدس و قدرت به دور خود ایجاد نمی کند

معمولا رهبران سیاسی در این خطه از دنیا سعی کرده‌اند که برای خود هاله ای از تقدس یا قدرت ایجاد کنند تا دیگران به راحتی نتوانند به آنها نزدیک شوند و به گونه ای خود را تافته جدا بافته از بقیه مردم می‌دانند و اما فردی که به خصوصیات فردی خود اعتماد دارد و قائل به استفاده از دانش و تجربیات خود است، شهامت مواجه شدن با نظرات متفاوت و انتقادی را هم دارد برای همین حتی از اینکه در سایت « بالاترین» هم به عنوان یک کاربر عضو شود و خود را در معرض انتقاد قرار دهد هراسی ندارد. سایتی که در آن افراد با مواضع سیاسی مختلف بخصوص از جناح‌های اصلاح‌طلب جمهوری اسلامی فعالیت چشمگیر دارند و با توجه به منافع گروهی خود برخوردهای انحصارطلبانه و غیرمنطقی زیادی از خود نشان می‌دهند.

● رفتار باندی از خود نشان نمی‌دهد و مواضع انساندوستانه و حقوق بشری وی واقعی است

در بسیاری موارد شاهد بوده‌ایم که فعالان سیاسی حتی اگر در این زمینه‌ها اظهاراتی داشته‌اند، در عمل در واقع قائل به خودی و غیرخودی بوده و نه تنها حقوق بشر آنان شامل حال غیرخودی‌ها از نظر آنان نمی‌شده بلکه گاهی غیراخلاقی ترین و غیرانسانی ترین برخوردها را هم با افراد خارج از دایره خودی‌هایشان داشته اند.اما می بینیم که رضا پهلوی، حقوق انسانی گروهی از مجاهدین را که در عراق وضع نامطلوب و نامعلومی دارند دنبال می کند و در این مورد نامه نگاری به روسای کشورها هم انجام می‌دهد. گروهی که نه تنها از پایگاه مردمی برخوردار نیستند بلکه به خاطر دیدگاهها و عملکردهایشان تا حدودی منفور هم هستند و البته نقش بسیار مهم و غیرقابل انکاری هم در انقلاب سال پنجاه و هفت و سرنگونی حکومت پدر وی داشته اند و اکنون نیز بسیار بانفرت و بدور از هر گونه واقع بینی با وی برخورد می کنند.

● پاسخگو است

در فرهنگی که توضیح دادن و پاسخگو بودن مطرود است و با این توجیه که باعث پررو شدن و متوقع شدن طرف مقابل می‌شود، اکثرا با روشهای متبخترانه یا سفسطه‌‌آمیز از توضیحات طفره می‌روند، رضا پهلوی از اینکه حتی بارها با سوالات تکراری در مورد مواضعش، حکومت پدرش، نقش خود در آینده سیاسی ایران و … مواجه شود مشکلی ندارد. او حتی در گفتگو با خبرنگاری که نماینده و طرفدار متعصب جناح اصلاح طلب است شرکت می‌‎کند چرا که می‌داند هرچقدر افکار عمومی با گفتگوها و توضیحات روشن شود بهتر است ولو اینکه طرف مقابل استانداردهای یک گفتگو را کاملا رعایت نکند. در هر حال هر کسی مسوول رفتار و گفتار خویش تلقی می‌گردد و اصل گفتگو ارزش دارد.

● معتقد به روشهای پوپولیستی و مصلحت‌اندیشی نیست

در همین تاریخ معاصر بارها شاهد بوده‌ایم که فعالان عرصه سیاست و به اصطلاح روشنفکران با روشهای پوپولیستی اهداف خود را پیش برده و با مصلحت‌اندیشی ، حق را ناحق کرده و اخلاقیات و اصول انسانی را در بسیاری موارد زیر پا گذاشته اند. اما رضا پهلوی به نظر می‌رسد که واقعا دغدغه انسانیت، مردم و ایران را دارد و نه به قدرت رساندن خود از روشهای میان بر و عوامفریبانه. برای همین راهکارهای وی انسانی و در برگیرنده منافع همه مردم و ایران است. مثلا وقتی عده‌ای بدون در نظر گرفتن پیامدها فکر می کنند که جنگ آسانترین راه خلاص شدن از جمهوری اسلامی است او با مردود دانستن راه حل جنگ بدنبال راهکارهای انسانی و برانگیختن حمایت بین المللی از حرکتهای مردمی و ایجاد خودباوری در مردم است که ما خود باید تغییر را ایجاد کنیم.

و اما هنگامی که فردی بر طبق کلیشه های متداول رفتار نکند بسیاری از افراد که قائل به رفتارهای کلیشه ای که در ابندای گفتار ذکر شد هستند و اصولا بندرت رفتاری خارج از این ساختار دیده اند در برخورد و تعامل با وی دچار سردرگمی و حتی خشم می‌شوند.
مخالفینش نمی توانند با حرفها و دیدگاههای منطقی و انسانی وی مخالفت کنند و رفتار انعطاف‌پذیر و دموکرات وی نیز بیشتر خشم آنان را بر‌می انگیزد چرا که اگر طبق الگوهای متداول می بود، منکوب و سرکوب کردن راحت تر می‌شد، اما اکنون تنها چاره‌ای که دارند فرافکنی و محکوم کردن چیزهایی است که ربطی به او ندارد و خود وی بارها روش و عملکردش را متفاوت از پدرش ذکر کرده و نقدهایی هم بر آن دوران داشته است.

از طرفی برخی از طرفداران  رضا پهلوی هم این همه فروتنی، انعطاف پذیری و پاسخگو بودن را بخصوص در مقابل افراد و گروههایی که خود در تعامل با افراد دیگر متوسل به روشهای غیراخلاقی و غیرانسانی برای منکوب کردن اندیشه متفاوت می شوند، نمی پسندند. چرا که آنان نیز در واقع عادت به الگوهای رفتار متداول دارند و در نظر آنان این گونه رفتار به جایگاه یک رهبر سیاسی لطمه می‌زند.

گروه سومی هم وجود دارند که فکر می‌کنند دیدگاهها و رفتار رضا پهلوی درست و خوب ولی ایده‌‌آل گرایانه است و با واقعیت موجود عرصه سیاست ایران تطبیق نمی کند و اهداف غیرممکن به نظر می رسند. برای مردمی که همیشه عادت کرده اند که ایده آل‌های خود را فرو بگذارند و با مصلحت اندیشی به خیال خود به دنبال منافع مقطعی باشند، رفتار رضا پهلوی غیرقابل باور،  غیرممکن به نظر می رسد.

به نظر من دقیقا به علت همین رویکرد رفتاری متفاوت، رضا پهلوی سیاستمدار بسیار ارزشمندی است و مردم ما باید بپذیرند که هیچ گاه حقوق بشر، انسانیت، منافع ملی و کشور خود را به  هیچ بهانه و مصلحتی فرو نگذارند و بدانند که منافع شخصی افراد هم به بهترین شکل در سایه همین اهداف محقق خواهد شد چرا که ما اعضای یک پیکریم  و دقیقا با کنار گذاشتن همین رفتارهای کلیشه ای اشتباه که ریشه بسیاری از مشکلات تاریخی ما بوده است می توان به سوی آزادی و رهایی از استبداد پیش رفت.

2- ایکس به کشاورزی و باغبانی علاقه مند است ولی اکنون شرایط برایش امکان تحصیل در رشته پزشکی را هم فراهم کرده است( مثلا سهمیه یا شرایط دیگر). او به رشته پزشکی اصلن علاقه مند نیست و حتی فکر میکند با روحیاتش سازگار نیست ولی خوب کدام عقل مصلحت اندیشی باغبانی را به پزشکی ترجیح می دهد؟! او در رشته پزشکی به تحصیل می پردازد و..

مطمئنم از این گونه انتخابها و رفتارهای مصلحت اندیشانه به وفور در دور و بر خود سراغ دارید.حتی اقلیت محدودی هم که دربند مصحلت اندیشی نیستنددر هر حال قربانی آن بوده اند. از انتخابهای زندگی شخصی گرفته تا در رفتارهای اجتماعی . در همه اینها فرد به دنبال رسیدن به یک منفعت یا دستاورد ملموس است که به نظر خودش مصلحت نیست که آن را کنار بگذارد گرچه مخالف با خواسته قلبی و یا آنچه است که میداند درست است. جالب اینکه برای رسیدن به این منفعت حاضر میشود خواسته اصلی خود را نادیده بگیرد و فروبگذارد، غافل از اینکه اینگونه رفتار و عملکرد پیامدهای خود را دارد که همانا احساس دوگانگی ، تناقض، عدم رضایت، گم گشتگی در بعد شخصی و نیز پیامدهای ناگوار و نامناسب اجتماعی و سیاسی خواهد داشت و البته همه حاصل «از ماست که بر ماست » می باشد که متاسفانه ما حاضر نیستیم مسوولیت رفتار اشتباه خود را بپذیریم در بیشتر موارد و همچنان با ادامه همان رفتار انتظار نتایج متفاوت داریم.
در افراد مختلف مصحلت اندیشی با دلایل متفاوت ممکن است صورت گیرد مثلا: 1- منفعت طلبی 2- ترس از طرد شدن توسط جمع 3- عدم شناخت صحیح خواسته های واقعی خود و بیشتر تابع نظر دیگران و یا جو جامعه بودن 4-تعلل و عدم توانایی برای خارج شدن از حاشیه امن خود و مواجه با شرایط ناشناخته احتمالی

اینگونه رفتار تناقض آمیز تاحدودی هم ریشه در آموزه های مذهبی دارد. به این صورت که این رفتارها در جوامعی که آموزه های مذهبی در آنها نقش مهمی دارد بیشتر دیده میشود و البته به این معنا نیست که فقط در افراد مذهبی دیده میشود بلکه بسیاری از افرادی که خود را غیرمذهبی میدانند دقیقا از همین الگوی رفتاری تبعیت می کنند. کشورهای غربی پس از اینکه در دوران رنسانس توانستند آموزه های مصلحت اندیشی دینی و کاسبکارانه را کنار بگذارند کمتر اینگونه رفتارهای متناقض را از خود نشان داده اند و توانسته اند بدون دغدغه خواسته های قلبی خود را بپذیرند و سپس با استفاده از عقل و دانش راههای رسیدن به خواسته های خود را هموار کنند.
آزاداندیشان مملکت ما هم همیشه از مصلحت جویی تبری جسته اند اما ما حتی برداشتمان از شعرهای فرد خردمندی مثل حافظ که همه خود را دوستدار او میدانیم بسیار سطحی است و توجه نمی کنیم که حافظ چقدر از مصلحت اندیشی به دور بوده و در شعرهایش بارها به آن اشاره کرده است. اما متاسفانه ما برداشتمان از نوشتار و افکار صاحبان اندیشه مملکتمان نه برای یادگیری و به کار بستن بلکه احتمالا باز هم فقط برای بهره برداری های سطحی است.
نتیجه آنکه « جهان و هر چه در او هست » که به قول حافظ قرار بوده «سهل و مختصر» باشد به یمن این رفتارهای مصلحت اندیشانه متناقض ما تبدیل به دنیایی پیچیده شده که خود در آن سردر گم و گم گشته هستیم و دست به گریبان شرایط اجتماعی و سیاسی ناگواری که خود در بوجود آوردن ان سهم غیرقابل انکاری داشته ایم.

***
و در آنسوی مثلا سرپرست خانواده ای به قتل رسیده است. خانواده مقتول خواهان مجازات قاتل هستند. از نظر قانون جزای اسلامی این مجازات فقط قصاص نفس است. اگر خانواده مقتول خواهان مجازات هستند باید دیه قاتل را بپردازند تا حکم قصاص انجام شود. خانواده مقتول فقط خواهان مجازات هستند و نه قصاص نفس، بضاعت مالی ندارند، سرپرست و نان آور خانواده را از دست داده اند. تصور کنید چه فشار روحی و اقتصادی و مشکلاتی برای این خانواده بوجود میاید و نیز چه ناهنجاریهای اجتماعی را می تواند دامن بزند.

حرفهایی برای نزدن

احساساتی برای بیان نکردن

نمایش بی تفاوتی

تهی کردن زندگی از معنا

***
گذر زندگی بدون زندگی

همراه با زجرهای خاموش

اما بیشترین تغییر و تحول مربوط به جناح اول است گروهی که اساس نظام را پایه گذاری کردند و براساس تئوری های آنان سپاه پاسدارانی شکل گرفت که بر خلاف ارتشهای متداول دنیا هدفش تضمین تمامیت ارضی و دفاع از کشور نبود بلکه هدف آن تامین اهداف نظام اسلامی و گسترش اسلام بوده است. همانهایی که وزرات اطلاعاتی بنیاد نهادند که هدفش نه مصالح کشور بلکه تامین مصالح اسلام و نظام اسلامی در اقصا نقاط دنیا باشد. آنانی که نظام فرهنگی را در دانشگاهها خواستند تاسیس کنند که برمبنای اسلام باشد و هر آنچه که با اسلام هماهنگ نداشته باشد را تصفیه نمودند. همانها وقتی که دیدند که تفکرات سکولار در جامعه رو به گسترش است و مردم و جوانان بیشتر و بیشتر رو به تفکرات و رفتارهای سکولار که در فرهنگ ایرانی هم ریشه دارد میاورند، متوجه شدند که برای رسیدن به آرمان های اسلامی خود باید دنبال استراتژی های جدیدتری باشند و الا آنچه را که تا کنون رشته اند ممکن است به زودی پنبه یابند. ضمن اینکه اینها اکثرا در ابتدای انقلاب جوانان کم سن و سال و پرشور و تندرویی بودند و با افزایش سن و ازدواج و بچه دار شدن دیدند همان ظلم و فشار را که به جوانان مردم میاوردند نمی توانند به بچه های خود که قدری با خودشان تفاوت داشتند وارد کنند نتیجه آن شد که به این نیتجه رسیدند که باید اصلاحاتی صورت گیرد و این بار با تئوری اصلاح طلبی وارد میدان شدند تا همچنان چهارچوبهای نظام را حفظ کنند. همانطور که خود سیدمحمد خاتمی بارها و بارها در سخنرانی های خود هدف اصلاح طلبی را مقابله با سکولاریسم ذکر کرده است. اصلاح طلبان در دوره خاتمی و نیز در دوره انتخابات دو سال قبل که حوادث جنبش سبز را رقم زد همیشه مواضعی را اتخاذ کردند که چهارچوبهای نظام حفظ شود و در اعتراضات مردمی هم سعی کردند با کنترل مردم و به دست گرفتن رهبری مردم، اعتراضات فقط در چهارچوبهای نظام بماند و حتی راهی شود برای احیا شعایر اسلامی و هر جا که مردم به صورت خود جوش به گونه دیگری رفتار کردند با روشهای مختلف مردم را خاموش و کنترل نمودند . در هر حال هدف اصلی اصلاح طلبان تطهیر اسلام، احیا شعایر اسلامی و مقابله با سکولاریسم بوده است.

نتیجه اینکه کل نظام جمهوری اسلامی مثل یک قیچی است که دو جناح عمده آن مثل دو لبه قیچی هستند که گرچه در تقابل با هم هستند و بسیار به هم می خورند اما در قسمت اصلی هر دو لبه به هم پیوند دارند و اصولا ماهیت کلی شان در همین پیوند و تقابلشان است و هدف کلی هم قطع ریشه های فرهنگ ایران و هر آنچه که مخالف عقاید آنان است می باشد در جهت حفظ و تقویت نظام اسلامی